2011 оны нэгдүгээр ээлжийн цэрэг татлагаар эх орныхоо дөрвөн зүг, найман зовхисоос хүрэлцэн ирсэн залуус маань эх орноо батлан хамгаалах эрхэм үүргээ нэр төртэй биелүүлчихээд азтай дүү нартаа халаагаа өгөөд эх нутагтаа, ижий аавдаа очиж байна. Зэвсэгт хүчний 013 дугаар ангийн халагдах дайчид  сүүлчийн туяа тоондоо жагсаж, нэрийг нь дуудахад “Би” гэж хариулах тэрхэн агшинд нэрт яруу найрагч Т.Очирхүүгийн “Цэрэг хүн нэрээ дуудахад би гэж хариулдаг” хэмээх шүлгийн гайхалтай мөр сэтгэлд зурсхийн харваж, Төрийн дуулал эгшиглэх тэр мөчид нүдэндээ нулимстай эх орны хөвгүүд хоолой нийлүүлэн даган дуулахыг сонссон хэн бүхний сэтгэл хөдлөхгүй байхын аргагүй байлаа. Ийм торгон агшин эр цэргийн албанд нэг л удаа тохиох буй за.

Энэ үед Зэвсэгт хүчний 013 дугаар ангийн ахлах байлдагч Б.Эрхэмбаярын сэтгэгдлийг сонссон юм. 

-Би Багануур дүүргээс цэргийн албанд ирсэн. Цэргийн алба хаахаас өмнө “Тусгай салаа” олон ангит киногоор Батлан хамгаалах салбарыг төсөөлж байлаа. Бас Зэвсэгт хүчний 013 дугаар ангийг хараад их гоё анги юм, хэрэв цэрэгт явбал энд алба хаах юмсан гэж боддог байсан. Гэтэл хүсэл маань биелэж, мөрөөдөж байсан ангидаа албаа хаагаад халагдах гэж байна. Олон аавын хөвгүүдтэй мөр зэрэгцэн, эх орноо батлан хамгаалах ариун тангарагтай үүргээ биелүүлсэндээ, олон сайхан найзтай болсондоо туйлын баяртай байгаа. Анх ирээд хөглөж будилж байсан үеүд олон бий. Тэр болгонд туслан дэмжиж, албаа үлгэр жишээ хаахад сургасан дарга нартаа баярлалаа гэж дамжуулья. Бас цэргийн албанаас маш их зүйл сурч, төлөвшдөг юм шүү гэдгийг онцлоод дүү нараа заавал цэргийн албаа хаагаарай гэж уриалах байна.

            УИХ, Засгийн газрын гишүүн, Батлан хамгаалахын сайд Ж.Энхбаяр Монгол Цэргийн музейн үйл ажиллагаатай танилцав.  Тус музейн захирал, хурандаа Г.Золзаяа хийсэн танилцуулгадаа, 1996 онд ашиглалтад орсноос хойш урсгал засвар хийгдээгүй, өндөр үзүүлэлт бүхий зургийн аппарат, видео камер шаардлагатай байгаа, бүтэц, орон тооны саналыг шийдвэрлэж өгөх зэрэг хүсэлтийг дурдаж байв. Батлан хамгаалахын сайд дагалдан яваа албан тушаалтнуудын хамт бүх өрөөгөөр явж танилцаад түүхэн үзмэр ховор байгааг анхааруулсан. Мөн албан тушаалын орон сууцны барилга барьж байгаа “ХӨМОТЭ” ХХК-иар Монгол цэргийн музейн барилгын засварын ажлыг гүйцэтгүүлэх үүргийг холбогдох албан тушаалтанд өгсөн юм.

Дэлхийн хоёрдугаар дайны ялалтын 67 жилийн ой энэ сард тохиож буй. Ойг угтаж Монгол цэргийн музей, Плехановын нэрэмжит эдийн засгийн дээд сургуулийн Монгол Улс дахь салбар сургууль хамтран тус сургуулийн байранд “Аугаа ялалт-67” үзэсгэлэн дэлгэж, оюутан, сурагчдыг “дайлах” аж. Энэхүү үзэсгэлэн эх орны дайны үед Зөвлөлтийн дайчдын хэрэглэж байсан буу зэвсэг, хувцас, гэрэл зургийн дээжүүдээс бүрдэх юм. Түүнчлэн ялалтын баярын өдрүүдэд Монгол цэргийн музейд ОХУ-ын Зэвсэгт хүчний үйл ажиллагааг харуулсан зурагт хуудасны үзэсгэлэн дэлгэгдэх ажээ.

            Чөлөөнд байгаа дэслэгч генерал Г.Дамдинсүрэнг Зэвсэгт хүчнийхэн андахгүй. Тэрбээр олноо “Хээрийн академи” хэмээн алдаршсан Зүүнбаянгийн дивизийг командалж, Улсын иргэний хамгаалалтын газрын болон ЗХЖШ-ын дарга зэрэг хариуцлагатай алба хашиж байсан Монголын Зэвсэгт хүчний нэртэй дарга, захирагч нарын нэг билээ. ЗХЖШ-аас Монгол генералын өдрийг зохион байгуулах гэж байгаатай холбогдуулан дэслэгч генерал Гомбосүрэнгийн Дамдинсүрэнтэй манай сурвалжлагч хууч өрнүүлснийг нийтэлж байна.

            Аливаа хүн төрсөн нутаг усаа ямагт зүрхэндээ дээдэлж явдаг жам ёс Таныг ч бас тойроогүй л байх?

            -Тэгэлгүй яахав. Хүний төрж, өссөн нутаг ус гэдэг хаана ч явсан сэтгэл зүрхэнд байнга уяатай байдаг шүү дээ. Миний бие Завхан аймгийн Жавхлант буюу одоогийн Алдархаан сумын нутаг “Асгат” гэдэг газар айлын хоёр дахь хүү болон төрсөн. Хөдөөгийн хүүхдийн бага нас хэрхэн өнгөрдөг билээ, малын хөлийн тоосонд л өсч, өндийж, 1956 онд ардын сургуулийн босгыг алхаж “А” үсгийн ацгийг татсандаа.

            Мэдээж, шат дараалсан сургууль дүүргэсэн нь ойлгомжтой. Харин цэргийн хүн болсон тухайд …?

-Ер нь манайхыг удмаараа цэргийн хүмүүс гэж хэлж болно. Манай өвөө Балжиннямын Нянгар гэж Ардын хувьсгалын партизан хүн байсан. Аав Нянгарын Гомбосүрэн 1939 оны Халхын голын дайнд жолоочоор оролцохдоо сум, галт хэрэгсэл зөөдөг ахлагч цолтой явсан байгаа юм. Гурав дахь үе нь миний бие. Миний  хүү Д.Дамдинцэрэн ШШГЕГ-ын харьяа ангийн захирагчаар ажилладаг хурандаа залуу бий. Энэ нь цэргийн дөрөв дэх үе болж байгаа юм. Харин миний ач хүү Москва хотын Дотоод яамны академид суралцаж байгаа. Ирэх жил сургуулиа дүүргэнэ. Ийнхүү ач хүү минь манай удмын тав дахь үеийн цэргийн хүнээр тодорч байгаа юм. Намайг цэргийн хүн болсон тухайд та асуусан. 1966 онд 10 дугаар ангиа дүүргээд Багшийн дээд сургуулийн Биеийн тамирын ангийн хуваарь авсан юм. Гэтэл аав минь “За хүү минь, нас чинь жаахан  хөгшрөөд ирэхээр шүгэл үлээсэн, биеийн тамирын хувцас өмссөн нэгэн л болно шүү дээ” гэхэд нь дургүйцэж байгааг нь ойлгоод цэргийн сургуулийн хуваарь авсан юм даа.